ويژه نامه نوروزي روزنامه جوان
 
صغري خيل فرهنگ
 
شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۱ ساعت ۰۹:۵۰
در اهميت راهيان‌نور و حضور در مناطق جنگي دفاع مقدس، همين بس كه امام خامنه‌اي فرمودند:«شركت من در مجموعه زائران خاك خونين شلمچه براي بزرگداشت ياد ونام شهيدان عزيز ومردان بزرگي است كه با خون خود، با جهد وهمت خود، با عزم واراده خود نام شلمچه وخرمشهر وخوزستان وايران را در تاريخ بلند كردند. » راهيان نور به همت بسيج، تقريباً در تمامي فصول سال جريان دارد. اما رسيدن فصل بهار ونزديكي به تعطيلات ايام نوروز بهانه‌اي را براي عموم هموطنان به ويژه جوانان پديد مي‌آورد تا اين ايام را در كنار مشهد و آوردگاه فرزندان دلير ايران سپري كنند، سنت حسنه‌اي كه امسال باز تداوم خواهد داشت. براي آشنايي با چند وچون راهيان نور با سردار حاج علي فضلي، فرمانده قرار‌گاه مركزي راهيان نور سپاه و بسيج همكلام شده‌ايم كه خود از تبار عاشورائيان جبهه‌هاي دفاع مقدس است.

ريشه راهيان نور به كجا باز مي‌گردد؟
راهيان نور ريشه در تاريخ اسلام وصدر اسلام دارد. اولين كاروان راهيان نور با شهادت حضرت حمزه سيد الشهدا(ع) در جنگ احد، آغاز شد كه رسول مكرم اسلام(ص)، حضرت صفيه عمه پيامبر(ص)، اميرالمومنين (ع) وحضرت فاطمه (س)، به عنوان يك كاروان به سر مزار اين شهيد و ساير شهدا مي‌ر‌فتند. استمرار آن حركت امروز به سر‌زمين‌هاي نور ايران رسيده است.
راهيان نور حجي است كه به تنهايي مي‌تواند آثار و بر‌كات حج ابراهيمي، بصيرتي را براي امت وجوانان در پي داشته باشد. راهيان نور مهماني شهداست. رزمگاه رزمندگان اسلام است كه همه چيز را براي خدا ديده وبا خدا معامله كرده‌اند. عرصه‌اي است كه در آن غل وغش يافت نمي‌شود. وقتي كار براي خدا باشد، طبيعتاً اثر گذاري خاص خود را دارد. راهيان نور فرصتي است براي نظام اسلامي، فرصتي است براي همه مردم شريف ما به ويژه جوانان عزيز، راهيان نور فرصتي طلايي است تا بستر حضور در كربلاهاي ايران فراهم شود. امكان بازديد، امكان روايتگري، امكان شب هايي را با آن حال و هوا سپري كردن ، كه توامان مي‌تواند حوزه كار تربيتي براي ما باشد.

در زمان جنگ نيز كاروان‌هاي راهيان نور را داشتيم، اين سفرها از چه زماني آغاز شدند؟
ما در دوران دفاع مقدس، به نوعي كاروان‌هاي راهيان نور را داشتيم. خانواده شهيدان در جبهه‌ها حضور پيدا كرده و به رزمندگان سر‌كشي مي‌كردند. در كنار خانواده شهدا ائمه بزرگوار جمعه و مسئولان هم بودند. مهمان‌هاي ما درآن زمان از علاقه‌مندان داخلي و خارجي بودند. يادم هست در سال ۱۳۶۴قبل ازعمليات والفجر ۸، ما ۷۰۰ مهمان خارجي از حزب‌الله لبنان وجمعي از خانواده معززشهدا را، در خوزستان داشتيم. اين عزيزان شبي هم در لشكر ۱۰ سيدالشهدا‌(ع) مهمان‌مان بودند. خاطره‌اي از حضور اين عزيزان دارم كه جادارد برايتان بازگو نمايم. در ميان كاروانيان پير مردي ايراني بود. اين پير مردشريف، كاملاً اتفاقي در وقت نماز كنار من نشسته بود. بر نامه‌اي براي اين مهمان‌ها پيش‌بيني كرده بوديم كه بعداز نماز شرحي از وضعيت جبهه‌ها براي آگاهي عزيزان بدهيم. نمايش رزمي هم در اردوگاه كوثر كه دركيلومتر ۱۰ جاده اهواز به سوسنگرد واقع شده بود، براي اين عزيزان پيش‌بيني شده بود. اين پيرمرد خودش را براي من سر لشكر جم معرفي كرد. او فرمانده لشكر زمان طاغوت بود. از من پرسيد:« فرمانده اين لشكر كيست، كجا نشسته است ؟!عرض كردم ، فرض كنيد مثل من باشد. خيلي تعجب كرد! گفت:«مگر مي‌شود يك جوان ۲۳ ساله؟! فرمانده اين قدر جوان باشد؟ من مقدماتي را براي توضيحات و... آماده كرده بودم، قرار شد به عنوان خادم لشكر سيد الشهدا(ع) براي صحبت كردن بروم. من رفتم پشت تريبون براي سخنراني. ايشان همين طور متحير نگاه مي‌كرد وباور نداشت. در طول صحبت‌هاي من همان طور اشك از ديدگانش جاري و در چهره مات ومبهوتش يك حظ معنوي جاري بود. گزارشي از وضعيت جبهه و جنگ دادم. بعد از اتمام صحبت هايم، من را تمام‌قد در آغوش گرفت، گفت همه جوره فكر مي‌كردم، جز اينكه در سپاه اسلام، فرمانده لشكر به اين جواني باشد. گفتم اين هنر ولايت است، هنر امام خميني(ره) است. امام خميني (ره ) به جوانان اعتماد كردند، در آن شرايط سختي كه در جنگ بر ما گذشت. ما مقاطع مختلفي را در جنگ ديديم. از نداشتن امكانات، تجهيزات، تحريم و... تا حضور بني صدر خائن با آن نفاق دروني كه همراهي با آرمان امام (ره) را در سر نداشت و هميشه با رزمندگان نيرو‌‌هاي مردمي وسپاه به شكل تحقير‌آميزي بر‌خورد مي‌كرد. اما رزمندگان ما با رشادت حماسه‌هاي بزرگي را خلق كردند و ما نبايد بگذاريم كه اين مكان‌ها كه ياد آور رشادت‌هاي رزمندگان در سال‌هاي دفاع مقدس است در اثر بي‌توجهي از بين برود.

روند اعزام راهيان نور را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
در چند سال اخير، به لطف خداوندچند اتفاق بزرگ در راهيان نور رخ داده است، اول اينكه راهيان نور از اواخر اسفند و اوايل فروردين عبور كرده و در طول سال هر عزيزي اراده كند، حضورش در آنجا امكان پذير شده است. شايد درشرايطي محدوديت جوي داشته باشيم. اگرهوا گرم باشد، باز زيارتگاه‌هاي ما درخوزستان امكان پذيرش دارند. اما با ظرفيت كمتري. درغرب وشمالغرب و. . . امكانات‌مان هميشگي است. فرآيند سالانه برنامه‌ريزي راهيان نور ما از اوايل ارديبهشت سال تا آخر فروردين سال بعد است. هر چه تلاش كرديم نشد سال شمسي را مبنا قرار دهيم. لذا پيوستگي دارد وايام تعطيلات هم هست؛ براي گزارش سالانه مي‌گوييم از اول ارديبهشت تا آخر فروردين سال بعد. امروز در هر پنج استان خوزستان، ايلام، كرمانشاه، كردستان، ايلام و آذربايجان غربي آمادگي پذيرش راهيان نوروجود دارد. اين كانون توجه به هر پنج استان در‌گير در جنگ معطوف شده است. البته زير ساخت‌ها در خوزستان، ايلام، كرمانشاه، كردستان وآذربايجان غربي شيب پايين‌تري دارد. اما در تلاش هستيم تا توسعه را ايجاد كنيم و آمادگي پذيرش را افزايش دهيم.

اردوهاي راهيان نور تقسيم‌بندي خاصي نيز دارد؟
اما آنچه از راهيان نور مدنظر ما است هماني است كه در قالب كاروان‌هاي سازمان يافته يا خودجوش به اين سفر راهيان نور مي‌آيند. در اصل ما دو دسته كاروان داريم؛ كاروان‌هايي كه در قالب سازمان‌هاي مردم نهاد هستند و بخشي هم خود‌جوش كه خودشان مي‌آيند. براي مراجعه به بخش سازمان يافته يك فرآيند سه گانه‌اي را پيش‌بيني كرديم. در واقع تقسيم كاري بين بخش‌هاي مختلف است. بخش اول زيرساخت زيارتگاه راهيان نور است كه بر عهده ستاد راهيان نور است كه از ابتدا تا انتهاي كار در اختيار ستاد راهيان نور است.
بخش دوم ، اداره زيارتگاه‌هاست كه امروز زيارتگاه‌ها بين سپاه، بسيج و ارتش و مردم تقسيم شده است.
بخش سوم، اعزام، سازمان يافته با محوريت بسيج وسپاه است. سازمان‌هاي ديگرهم كه در اين مسير همراهي مي‌كنند اطلاعات و آمارهايشان پيش ماست. يعني از يك مجاري اعزام مي‌شوند. بنابر اين طي يك فرايندي از سال‌هاي ۸۷ ـ ۸۶ كه باز همين دوره زماني را به نسبتي شامل مي‌شود، ۴۰۰ تا ۴۲۰ هزار كاروان سازماندهي يا خودجوش عازم كربلاي ايران شدند.

در آستانه سال نو با اشتياق بيشتر مردم براي حضور در كاروان‌هاي راهيان نور مواجه مي‌شويد چه برنامه‌هاي ويژه‌اي براي اين ايام داريد؟
برنامه‌ريزي در سازمان بسيج در برگزاري اردو‌‌هاي راهيان نور شامل شش فرآيند است: فرايند اول، نام‌نويسي است ومديريت كاروان، كه مقام مسئول در آن سازمان است، مسئوليت كاروان راهيان نوررا بر عهده خواهد داشت . زائران از هر حوزه و سازمان كه اعزام مي‌شوند، بالاترين مسئول در آن سازمان، مديريت كاروان است.
فرايند دوم، بحث تغذيه است. هركاروان به طور ميانگين به مدت شش روز در راه است كه رسيدگي وتهيه غذاي مورد نيازبه آنها بدون برنامه‌ريزي امكان‌پذير نيست. البته براي زائران خودجوش در اردوگاه‌ها خدمات وغذا با هزينه تمام شده واگذار مي‌شود، چون كارغير انتفاعي انجام نمي‌دهيم. درواقع هزينه تمام شده را پرداخت مي‌كنيم.
فرايند سوم، بخش حمل ونقل است. زائران در سازمان‌هاي مختلف، ازراه‌هاي زميني، ريلي، هوايي و دريايي به راهيان نور اعزام مي‌شوند كه اعزام در بحث هوايي ودريايي در حال حاضر با توجه به نداشتن ظرفيت‌هاي كافي به صورت اندك صورت مي‌گيرد. اما در بحث زميني و ريلي بيشترين اعزام‌ها را داريم. فرآيند بعدي در بخش سخت افزاري است كه آن هم آماده‌سازي وساخت اماكن براي زائران و زائر‌سراها و اردو‌گاه را شامل مي‌شود. ما زائران رادر جاهايي كه در شأن زائران است اسكان مي‌دهيم.
بخش بعد، روايتگري راويان عزيز در دوران دفاع مقدس است كه از صفر تا ۱۰۰ در اختيار نيروهاي مسلح است. اين بخش عرصه‌اي نيست كه سازمان‌هاي ديگر وارد آن شوند. چون نياز به آموزش، كنترل و سطح بندي داريم. ۱۳ هزار و ۵۰۰ راوي دفاع مقدس وجوان داريم كه در ۳ سطح هستند، كه شامل جوانان عزيز ما هم هستند. سطح ۳ داخل خودرو وقطار بر اساس آموزش ودوره‌هايي از روي كتاب مقتل خواني مي‌كنند. حقايق دفاع را به مخاطب آن طور كه بايد به مخاطبين منتقل مي‌كنند. بخش دوم راويان مستقر در زيارتگاه است كه عموما از رزمندگان دفاع مقدس هستند، ولي به صورت تخصصي در يك زيارتگاه يا دو زيارتگاه برنامه دارند. سطح بعدي راويان از فرماندهان دفاع مقدس هستند كه اشراف كامل روي روايت دارند.
بخش ششم فضا‌سازي فرهنگي است كه از محل اعزام آغاز مي‌شود تا مي‌روند در مسير در اردوگاه، در زيارتگاه نمايش رزمي وقتي برمي گردند كه فضا‌سازي با توجه به امكاني كه داريم صورت مي‌گيرد آن هم با كمك دستگاه‌هايي كه داريم انجام مي‌دهند.
كار ديگري كه براي زائرين عزيز انجام مي‌شود، نمايش رزمي است. نمايش رزمي فرهنگي كه خود يك روايت فتح وبصيرت افزايي است وآيتم‌هاي مختلفي هم به نسبت مخاطبينش دارد. اگر استاد باشد، يا اگر دانش‌آموز باشد يا اگر دانشجو يا. . . اما درشاكله كلي، ارائه يك نمايش رزمي از فتوحات سپاه استان است. مثلاً قطعه محل شهادت شهيد حسين فهميده، يا شهيد چمران در آزاد‌سازي پاوه، باز‌سازي شده است كه براي همه اينها كار تحقيقاتي زيادي انجام گرفته است.

مايليم درباره آخرين آمار واطلاعات حضور علاقه‌مندان در كربلاهاي ايران بفرماييد؟!
ما هدفمندي خاصي را درميان زائران دنبال مي‌كنيم. اساتيد دانشگاه وحوزه‌هاي علميه، امروزدربالاترين سطح ممكن حضور دارند كه جاي توسعه هم وجود دارد. جامعه هدف ماهم دانشجويان طلاب، دانش‌آموزان به ويژه دوم دبيرستاني‌ها هستند كه در اين آمادگي دفاعي دارند. ما دوره عملي اين دانش‌آموزان را به راهيان نورآورده‌ايم كه چند سالي است با هماهنگي آموزش پرورش، همراه برادران سپاه وبسيج در اين فرآيند حضور دارند. ما از ۴۰۰ هزار نفر زائر در سال ۱۳۸۸ ـ ۱۳۸۷، به يك ميليون و۴۰۰ هزار نفر رسيده ايم واين تعداد درسال ۱۳۸۹ ـ ۱۳۸۸به يك ميليون و ۸۶۰ هزارنفرودرسال ۱۳۹۰ ـ ۱۳۸۹ به ۲ ميليون و۹۳۴هزار نفر رسيده است. اين آمار در سال ۱۳۹۰ ـ ۱۳۹۱ به ۳ ميليون و۹۳۷هزار يعني حدود ۴ميليون نفر رسيده است و اين تنها آماري است كه ما توانسته‌ايم ثبت نماييم و احتمالاً باقي زائران در زمان‌هايي در مناطق عملياتي و راهيان نور حضور داشته‌اند كه از چرخه ثبت ما خارج شده باشند.
نكته مهم اين است كه آرمان ديگر در اين هدف‌گذاري جهت فرض شده است، جوانگرايي است كه ۸۸ درصد از كاروان‌هاي ما در سال گذشته بار اولي بودند. زائرين عمدتاً جوان‌ها هستند. در سال گذشته كه سه سال است طرح دانش‌آموزي را اجرا مي‌كنيم اين جوانان عزيز درتعطيلات عيد نوروز با همراه خانواده حضور پيدا كردند. راهيان نور جزو يكي از انتخاب‌هاي سفر نوروزي شده ولحظه تحويل سال نو در جوار شهدا بهترين وزيباترين لحظه هارا براي مهمانان رقم مي‌زند. مناطق جنگي وعرصه راهيان نورپهنه وسيعي است كه هيچ كس نمي‌تواند از همه بر‌كاتش استفاده كند و اثر‌گذاري خود را داشته باشد. ما در راهيان نوربيش از ۱۲ هزار نفر خادم داوطلب خواهر وبرادر داريم كه نمي‌توانيم از حضور همه آنها بهره مند شويم. آنها عاشقانه اين مسير را برگزيده‌اند.

بعد از حادثه‌اي كه براي دانش‌آموزان بروجني افتاد، دشمن هزينه زيادي براي به تعطيلي كشاندن راهيان نور صرف كرد، چرا دشمنان از راهيان نور و حضور جوانان در اين حركت فرهنگي عصباني‌اند؟
رسانه‌هاي دوست ودشمن اين حادثه را رصد كردند، اصل اتفاق تلخ بود، اما بعد دشمن به‌جد هجمه كرد. با هر چه در توان داشت به ميدان آمده بود، با چوب، نيزه شكسته و سنگ و. . . به ميدان آمد. معلوم بود كه آنها از اصل راهيان نور ما دلخورند. اين هم به اين دليل است كه اصل راهيان نور كه يك حج بصيرتي است، كاري است اثر گذار، عميق، كوتاه مدت، كم هزينه، پر ثمروپر اثر. هرگاه مي‌خواهيم كار فرهنگي انجام بدهيم كه جوانان ما روي پاي خودبايستند، روي اهداف و آرمان‌ها واهدافشان بايستند، اين براي دشمن بسيارشكننده است. تحمل اين موضوع كه دانش‌آموزان ۱۵ ـ ۱۷ ساله به دركي رسيده‌اند كه درمناطق جنگي وباشرايط خاص در بارندگي و... با پاي برهنه به زيارتگاه شهدا بروند. ايشان به چيزي رسيده كه دشمن را ناراحت مي‌كند وهمه تلاش شان كم رنگ كردن وبه تعطيلي رساندن اردو‌هاي راهيان نور است. چون از ارزش واهميت كار كاملاً آگاهند.
تا قبل از وقوع آن حادثه وتصادف، ۱۱۵هزار نفر به راهيان نور رفته بودند وبعداز آن ۴۸۵هزار نفرتا به امروزدر راهيان نور حضور يافتند. ما حضوراين تعداد زائررا در شلمچه از بركت خون شهدا وپايداري در ارزش‌هاي والاي آنان مي‌دانيم. تمام تلاش دشمن براي ضعيف جلوه دادن اين حركت فرهنگي است. مقصد راهيان نور الهي وارزشمند است ونتايج ثمر بخشي در بين جوانان وجامعه دارد. مشكل ما در حضور بيشتر افراد كمبود اعتبار بود. هم اكنون هم نيروهاي داوطلب دانش‌آموز وفرهنگي درنوبت هستند. اميدواريم اعتبارات لازم مهيا شود.
اما جاي بسي سپاس دارد كه در برابر هجمه‌هاي دشمن، دوستان وامت امام هوشمندانه از راهيان نور حمايت كردند. دولت، مجلس ونيروهاي مسلح وآحاد مردم شريف حمايت كردند و مردم هوشمندانه بچه‌ها را در اين مسير قرار دادند. دشمنان قسم خورده ما به دنبال انتقام‌گيري از دفاع مقدس هستند. برخي نفس‌هاي مسموم با داشتن عقده در پي انتقام‌گيري از دفاع مقدس هستند وبه اين دليل به دفاع مقدس، هجمه وارد مي‌نمايند. اگر بخواهيم هجمه‌هاي دشمن را در جنگ نرم پاسخ بدهيم جوانان ما بايد با ارزش‌هاي دفاع مقدس آشنا شده وبه آن پي ببرند. راهيان نور براي مقابله با هجمه‌هاي جنگ نرم دشمن است. بايد راهيان نور تداوم داشته باش